Blog
Strona główna / Blog / Jak członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności? Przesłanki z art. 299 § 2 k.s.h.
Strona główna / Blog / Jak członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności? Przesłanki z art. 299 § 2 k.s.h.
Członek zarządu uwolni się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki, jeżeli wykaże jedną z trzech przesłanek z art. 299 § 2 k.s.h.: zgłoszenie wniosku o upadłość we właściwym czasie (albo otwarcie w tym czasie restrukturyzacji lub zatwierdzenie układu), brak winy w niezgłoszeniu wniosku albo brak szkody wierzyciela mimo niezgłoszenia. Ciężar dowodu każdej z tych okoliczności spoczywa w całości na pozwanym. Skuteczna obrona to przede wszystkim dobrze zebrane dowody, w tym dokumentacja finansowa i opinia biegłego.
Pozwany członek zarządu. Wierzyciel wykazuje jedynie istnienie zobowiązania i bezskuteczność egzekucji, a ciężar dowodu okoliczności zwalniających spoczywa na stronie pozwanej (tak m.in. wyrok Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie z 7.12.2022 r., XI GC 458/22). To fundamentalna różnica względem typowego procesu cywilnego i powód, dla którego obronę trzeba budować na dokumentach, nie na zapewnieniach.
Najmocniejsza linia obrony. Obejmuje także sytuację, w której we właściwym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu. Właściwy czas oceniany jest z perspektywy ochrony wierzycieli: to moment, w którym spółka ma jeszcze majątek pozwalający na pokrycie kosztów postępowania i przynajmniej częściowe, równomierne zaspokojenie wierzycieli (tak NSA w wyrokach z 1.10.2013 r., II FSK 2652/11 oraz z 25.01.2012 r., I FSK 383/11). Wniosek złożony, gdy w spółce nie ma już nic do podziału, nie jest wnioskiem złożonym we właściwym czasie.
Punktem odniesienia jest stan niewypłacalności w rozumieniu prawa upadłościowego i trzydziestodniowy termin na złożenie wniosku. Praktyczne wskazówki, jak uchwycić ten moment, zebraliśmy w artykule o właściwym czasie na wniosek o upadłość.
Członek zarządu może wykazywać, że nie ponosi winy, np. z powodu długotrwałej, obiektywnej przeszkody w sprawowaniu funkcji (ciężka choroba), celowego odsunięcia od spraw finansowych połączonego z wprowadzaniem w błąd przez pozostałych członków zarządu, albo objęcia funkcji już po powstaniu stanu niewypłacalności, gdy natychmiast podjął działania naprawcze. Poprzeczka wisi wysoko: wina oceniana jest według miary podwyższonej staranności profesjonalisty zarządzającego spółką (tak WSA w Gliwicach w wyroku z 1.08.2022 r., III SA/Gl 377/22). Samo subiektywne przekonanie o dobrej kondycji spółki nie wystarczy (tak WSA w Warszawie w wyroku z 17.05.2011 r., III SA/Wa 1911/10). Nie broni też skutecznie wewnętrzny podział obowiązków w zarządzie: sprawy finansowe obciążają każdego członka zarządu.
Najtrudniejsza dowodowo. Polega na wykazaniu, że nawet gdyby wniosek o upadłość złożono we właściwym czasie, wierzyciel i tak nie uzyskałby zaspokojenia w wyższym stopniu, bo majątek spółki już wtedy nie pozwalał na zaspokojenie tej wierzytelności w żadnej części. W praktyce wymaga to rekonstrukcji hipotetycznego przebiegu postępowania upadłościowego, niemal zawsze z udziałem biegłego z zakresu finansów i rachunkowości.
Sprawozdania finansowe i bilanse okresowe, zapisy ksiąg i zestawienia zobowiązań z terminami wymagalności, dokumenty pokazujące działania naprawcze (negocjacje z wierzycielami, dokapitalizowanie, plan restrukturyzacji), korespondencję zarządu, uchwały i protokoły posiedzeń, dokumentację choroby lub innych przeszkód, a także wniosek o upadłość lub restrukturyzację z potwierdzeniem daty złożenia. Kluczowy jest często dowód z opinii biegłego co do daty niewypłacalności. O tym, jak dokumentować decyzje na bieżąco, piszemy w osobnym poradniku.
Członek zarządu spółki produkcyjnej objął funkcję w marcu, a już w maju ustalił, że spółka od kilku miesięcy nie reguluje zobowiązań wobec większości kontrahentów. W czerwcu złożył wniosek o otwarcie postępowania o zatwierdzenie układu, doszło do zawarcia i zatwierdzenia układu. W procesie z art. 299 k.s.h. wykazał, że działał niezwłocznie po objęciu funkcji, a otwarta restrukturyzacja nastąpiła we właściwym czasie. Powództwo zostało oddalone. Przykład na podstawie typowych spraw.
Nie. Wniosek musi być złożony we właściwym czasie, czyli wtedy, gdy majątek spółki pozwala jeszcze na przynajmniej częściowe zaspokojenie wierzycieli.
Może zwalniać, jeżeli we właściwym czasie wydano postanowienie o otwarciu restrukturyzacji albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu.
Co do zasady nie. Obowiązek monitorowania wypłacalności spółki obciąża każdego członka zarządu niezależnie od wewnętrznego podziału zadań.
Może wyłączać, jeżeli była na tyle poważna i długotrwała, że obiektywnie uniemożliwiała prowadzenie spraw spółki, i zostanie udokumentowana.
Każda sprawa z zakresu odpowiedzialności zarządu wymaga analizy dokumentów i kalendarza zdarzeń. Skontaktuj się z kancelarią, omówimy Twoją sytuację i możliwe kroki.
Skontaktuj się z kancelariąNiniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej ani opinii prawnej i nie może zastąpić indywidualnej analizy konkretnej sprawy przez adwokata. Stan prawny i orzecznictwo mogą ulec zmianie po dacie publikacji. Kancelaria nie ponosi odpowiedzialności za skutki działań podjętych wyłącznie na podstawie treści artykułu, bez zasięgnięcia indywidualnej porady prawnej. Lektura artykułu nie jest równoznaczna z nawiązaniem relacji klient kancelaria.
