Wniosek o ogłoszenie upadłości należy złożyć w terminie 30 dni od dnia, w którym powstała podstawa do ogłoszenia upadłości, czyli od dnia niewypłacalności spółki (art. 21 ust. 1 prawa upadłościowego). Dla członka zarządu dochowanie tego terminu to podstawowa tarcza przed odpowiedzialnością zarządu za zobowiązania spółki z art. 299 k.s.h., a także przed odpowiedzialnością z art. 116 Ordynacji podatkowej i art. 586 k.s.h. Problem w tym, że moment niewypłacalności rzadko jest oczywisty. Da się go jednak uchwycić i udokumentować.
Kiedy spółka jest niewypłacalna?
Prawo upadłościowe przewiduje dwie niezależne przesłanki niewypłacalności (art. 10 i 11 p.u.):
- Przesłanka płynnościowa: spółka utraciła zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawa wprowadza domniemanie, że tak się dzieje, gdy opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące.
- Przesłanka zadłużeniowa (bilansowa): zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku spółki, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający 24 miesiące. Dotyczy wyłącznie osób prawnych i ułomnych osób prawnych.
Wystarczy spełnienie jednej z przesłanek. W praktyce zdecydowana większość sporów dotyczy przesłanki płynnościowej: kluczowe jest odróżnienie przejściowych zatorów płatniczych od trwałej utraty zdolności płatniczej.
Jak orzecznictwo rozumie właściwy czas?
Sądy konsekwentnie przyjmują perspektywę wierzycieli: właściwy czas to taki, w którym spółka dysponuje jeszcze majątkiem pozwalającym na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego i w miarę równomierne zaspokojenie wierzycieli (tak WSA w Gdańsku w wyroku z 23.09.2015 r., I SA/Gd 1123/15; podobnie NSA w wyroku z 1.10.2013 r., II FSK 2652/11). Wniosek złożony we właściwym czasie to taki, przy którym zarząd zrobił wszystko, by nie dopuścić do zaspokajania niektórych wierzycieli kosztem innych (tak NSA w wyroku z 25.01.2012 r., I FSK 383/11). Jeżeli pierwszy wniosek zostaje oddalony, bo majątku nie starcza nawet na koszty postępowania, jest to silny sygnał, że został złożony za późno.
Wniosek zgłoszony we właściwym czasie to pierwsza z przesłanek zwalniających z odpowiedzialności z art. 299 § 2 k.s.h. Pozostałe to brak winy w niezgłoszeniu wniosku i brak szkody wierzyciela.
Jak w praktyce uchwycić moment niewypłacalności?
Rekomendujemy prosty, powtarzalny test wykonywany co miesiąc w każdej spółce z napięciami płynnościowymi:
- zestawienie zobowiązań wymagalnych z podziałem na wiek (do 30, 60, 90 dni i powyżej),
- porównanie z realnie dostępnymi środkami (saldo, limity kredytowe, ściągalne należności),
- ocena, czy opóźnienia dotyczą pojedynczych sporów, czy większości wierzycieli,
- odnotowanie wniosków w krótkiej notatce zarządu z datą.
Jeżeli opóźnienie w płatności wymagalnych zobowiązań przekracza trzy miesiące, ustawa domniemywa utratę zdolności płatniczej, a zegar 30 dni najpewniej już biegnie. Opóźnienie wynikające wyłącznie ze sporu co do zasadności roszczenia wymaga osobnej oceny.
Upadłość czy restrukturyzacja?
Złożenie w terminie wniosku restrukturyzacyjnego nie zastępuje automatycznie wniosku o upadłość, ale wydanie we właściwym czasie postanowienia o otwarciu restrukturyzacji albo o zatwierdzeniu układu zwalnia z odpowiedzialności tak samo jak wniosek upadłościowy. W praktyce bezpieczna sekwencja w kryzysie płynności wygląda tak: natychmiastowa diagnoza stanu niewypłacalności, wybór ścieżki (układ czy upadłość), a jeżeli restrukturyzacja jest niepewna, równoległe złożenie wniosku o upadłość dla ochrony zarządu. Rodzaje postępowań i zakres wsparcia opisujemy na stronie restrukturyzacja firmy.
Przykład modelowy z praktyki
Spółka transportowa traci dwóch kluczowych klientów w lutym. W marcu przestaje płacić leasingi, w kwietniu ZUS. Zarząd w maju wykonuje test płynności, ustala niewypłacalność na przełom marca i kwietnia i w tym samym miesiącu składa wniosek o otwarcie postępowania o zatwierdzenie układu; obwieszczenie o ustaleniu dnia układowego zapewnia ochronę przeciwegzekucyjną, a układ zostaje przyjęty i zatwierdzony. W późniejszych sporach zarząd dysponuje kompletem dat i dokumentów. Przykład na podstawie typowych spraw.
Najczęściej zadawane pytania
Ile czasu ma zarząd na złożenie wniosku o upadłość?
30 dni od dnia powstania stanu niewypłacalności. Termin biegnie dla każdego członka zarządu niezależnie.
Czy trzymiesięczne opóźnienie w płatnościach oznacza niewypłacalność?
Ustawa przewiduje takie domniemanie co do utraty zdolności płatniczej. Można je obalać, ale to na spółce i zarządzie spoczywa wtedy ciężar wykazania, że utrata zdolności nie nastąpiła.
Czy wniosek o restrukturyzację wstrzymuje obowiązek złożenia wniosku o upadłość?
Samo złożenie wniosku nie. Ochronę daje dopiero otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego albo zatwierdzenie układu we właściwym czasie.
Co grozi za spóźniony wniosek?
Odpowiedzialność majątkowa z art. 299 k.s.h. i art. 116 Ordynacji podatkowej, odpowiedzialność karna z art. 586 k.s.h. oraz możliwy zakaz prowadzenia działalności gospodarczej.
Potrzebujesz oceny swojej sytuacji?
Każda sprawa z zakresu odpowiedzialności zarządu wymaga analizy dokumentów i kalendarza zdarzeń. Skontaktuj się z kancelarią, omówimy Twoją sytuację i możliwe kroki.
Skontaktuj się z kancelariąArtykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy.
Potrzebujesz wsparcia w podobnej sprawie? Sprawdź zakres usługi: restrukturyzacja i ochrona zarządu w kryzysie.